Tushar A. Kamble...

शेती संकट आणि उपाय: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा कालजयी दृष्टिकोन (प्रबंध: 'स्मॉल होल्डिंग्स इन इंडिया अँड देअर रेमेडीज' या निमित्ताने) आज आपला भारत देश स्वातंत्र्याचा अमृतकाळ साजरा करत असला, तरी ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांचे प्रश्न, कर्जबाजारीपणा आणि शेतीचे कोलमडलेले अर्थशास्त्र हा अजूनही देशासमोरील सर्वात मोठा चिंतेचा विषय आहे. जेव्हा जेव्हा शेती संकटाचा उल्लेख होतो, तेव्हा आपण सहसा तात्पुरत्या उपायांचा, अनुदानाचा किंवा कर्जमाफीचा विचार करतो. परंतु, आजपासून तब्बल १०८ वर्षांपूर्वी, म्हणजेच १९१८ मध्ये, एका तरुण भारतीय अर्थतज्ज्ञाने भारतीय शेतीच्या या आजाराचे मूळ शोधून त्यावर अत्यंत शास्त्रोक्त आणि कायमस्वरूपी उपाय मांडले होते. ते महान अर्थतज्ज्ञ म्हणजेच भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि त्यांचा तो ऐतिहासिक प्रबंध म्हणजे 'Small Holdings in India and Their Remedies' (भारतातील अल्प भूधारकता आणि त्यावरील उपाय). आपण बाबासाहेबांना संविधानाचे शिल्पकार आणि सामाजिक क्रांतीचे जनक म्हणून ओळखतो, पण ते भारताचे पहिले उच्चविद्याविभूषित कृषी अर्थशास्त्रज्ञ (Agricultural Economist) देखील हो...

“स्वातंत्र्यलढ्यात डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर कुठे होते?” – हा प्रश्न विचारणाऱ्यांसाठी इतिहासाचा वस्तुनिष्ठ धडा! आजकाल काही लोक जाणीवपूर्वक किंवा अज्ञानातून एक प्रश्न नेहमी विचारतात – "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी ब्रिटिशांविरोधात एक तरी लढा दिला का? किंवा ते स्वातंत्र्यलढ्यात नेमके कुठे होते?" वास्तविक पाहता, हा प्रश्नच इतिहासाचे अपुरे ज्ञान किंवा अज्ञानातून जन्माला आला आहे. कारण स्वातंत्र्यलढा म्हणजे केवळ मोर्चे, आंदोलने, तुरुंगवास आणि घोषणाबाजी एवढाच मर्यादित नव्हता. देशाला राजकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि वैचारिक गुलामगिरीतून मुक्त करण्यासाठी जे योद्धे लढले, त्यामध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अग्रस्थानी होते. 💥 ब्रिटिश सत्तेवर बाबासाहेबांचा थेट प्रहार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी अनेकदा ब्रिटिश राजवटीला थेट धारेवर धरले. त्यांनी स्पष्ट शब्दांत म्हटले होते की, "ब्रिटिशांनी भारतात कायदा आणि प्रशासन दिले असले, तरी त्यांनी भारतीय जनतेला दारिद्र्य, अशिक्षण आणि आर्थिक शोषणाच्या गर्तेत ढकलले." ब्रिटिशांच्या आर्थिक धोरणांवर कठोर टीका करताना त्यांनी दाखवून दिले की, कशा प्रकारे भारतातील संपत...