डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना 'ब्राह्मण' शिक्षकाने आडनाव दिले, हा एक खोटा आणी खोडसाळ प्रचार...!!!

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना 'ब्राह्मण' शिक्षकाने आडनाव दिले, हा एक खोटा आणी खोडसाळ प्रचार...!!

गेल्या अनेक दशकांपासून एक कथा जाणीवपूर्वक पसरवली जात आहे की, भीमराव रामजी सकपाळ यांना 'आंबेडकर' हे आडनाव त्यांच्या एका ब्राह्मण शिक्षकाने स्वतःचे आडनाव देऊन लावले. परंतु, जेव्हा आपण इतिहासाची पाने उलटतो आणि अधिकृत चरित्रकारांचे संदर्भ तपासतो, तेव्हा हे स्पष्ट होते की हा केवळ एक बनावट आणि खोडसाळ प्रचार आहे...

१. अधिकृत चरित्रकारांचा पुरावा (खैरमोडे आणि कांबळे खंड)
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या जीवनावर सर्वात अधिकृत आणि सखोल लेखन करणाऱ्या दोन महान व्यक्तींचे संदर्भ आपण तपासले पाहिजेत:
 
* चांगदेव खैरमोडे (खंड १ ते १२): खैरमोडे यांनी बाबासाहेबांच्या आयुष्यातील प्रत्येक बारीक तपशील अत्यंत कष्टपूर्वक गोळा केला. त्यांच्या १२ खंडांच्या अथांग लेखनात कुठेही असा ठोस उल्लेख नाही की एखाद्या शिक्षकाने त्यांना स्वतःचे आडनाव दिले.
 
* अ‍ॅड. बी. सी. कांबळे (समग्र आंबेडकर चरित्र खंड १ ते २४): कांबळे यांनी २४ खंडांमध्ये बाबासाहेबांचा इतिहास मांडला आहे. त्यांनी पुराव्यांसह सिद्ध केले आहे की ही 'शिक्षक-आडनाव' कथा केवळ कल्पित आहे.
जर या दोन महान संशोधकांना असा संदर्भ सापडला नाही, तर मग ही कथा आली कुठून? हा एक मोठा प्रश्न आहे.

२ 'आंबेडकर' नावाचा भूगोल आणि समाजशास्त्र
महाराष्ट्रातील आडनावांच्या रचनेचा विचार केल्यास काही गोष्टी उघड होतात:
 * गाव आणि आडनाव: कोकणात 'आंबडवे' हे बाबासाहेबांचे मूळ गाव. तिथल्या परंपरेनुसार 'आंबडवेकर' हे नाव लावण्याची पद्धत होती. 'आंबडवेकर' चे 'आंबेडकर' होणे हा एक भाषिक बदल आहे.

 * आडनावाचे अस्तित्व: सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे, संपूर्ण महाराष्ट्रात 'आंबेडकर' आडनावाचे ब्राह्मण कुटुंब शोधूनही सापडत नाही. जर ते आडनाव त्या शिक्षकाचे स्वतःचे असते, तर त्यांच्या वंशातील इतर व्यक्ती किंवा त्या समुदायातील इतर लोक 'आंबेडकर' आडनाव लावणारे असायला हवे होते. प्रत्यक्षात तसे दिसत नाही.

३. हा खोडसाळ प्रचार कशासाठी?
हा प्रचार करण्यामागे एक विशिष्ट मानसिकता दिसते. बाबासाहेबांचे कर्तृत्व इतके महान आहे की, त्यांच्या नावाशी कुठेतरी 'उच्चवर्णीय' संबंध जोडल्याशिवाय अनेकांना चैन पडत नाही. "त्यांना कुणीतरी वर आणले" किंवा "त्यांच्या नावामागेही आमचेच उपकार आहेत," हे ठसवण्यासाठी ही 'गुरुजींची गोष्ट' रचली गेली असावी, असे स्पष्ट दिसते.

४. ऐतिहासिक सत्य काय?
बाबासाहेबांनी सातारा येथील प्रतापसिंह हायस्कूलमध्ये ७ नोव्हेंबर १९०० रोजी प्रवेश घेतला. तेव्हा त्यांच्या नावापुढे 'आंबेडकर' अशी नोंद झाली. हे नाव त्यांच्या वडिलांनीच त्यांच्या गावाच्या नावावरून (आंबडवे) सुटसुटीत करून लावले असण्याची शक्यता सर्वाधिक आहे. 

स्वतः बाबासाहेबांनी 'ब्राह्मण शिक्षकाने आडनाव दिले' असा उल्लेख आपल्या कोणत्याही अधिकृत भाषणात किंवा लेखनात केलेला आढळत नाही...

निष्कर्ष:
इतिहास हा पुराव्यांवर चालतो, कपोलकल्पित कथांवर नाही. 'आंबेडकर' हे नाव बाबासाहेबांच्या स्वकर्तृत्वाने आणि त्यांच्या मुळाशी जोडलेल्या अस्मितेतून आलेले आहे. त्यामुळे 'ब्राह्मण शिक्षकाने नाव दिले' हा दावा पूर्णपणे निराधार आणि इतिहासाची मोडतोड करणारा आहे...

- तुषार कांबळे...✍️💗
-------------------------------------------------------------------------------------